Sints speculaasspecerijen

150 150 Kruidjes.be

Ssssssst, ik ga iets vertellen over specerijen in de speculaas van de Sint!

Als er iets is waar Sinterklaas niet zonder kan, dan is het wel speculaas. Sinterklaas zonder speculaas … hij zou niet dezelfde zijn. Specerijen geven de warme, winterse smaak aan deze koek.

Maar wat zijn specerijen eigenlijk? Welke planten, delen van planten of kruiden gaan in het speculaasdeeg?

Ik haal mijn boeken boven en lees: “Indien het aromatische deel van de plant gedroogd wordt en verwerkt, spreken we van Specerijen.” Een ander boek vertelt me: “Ter onderscheid van kruiden, die ook vallen onder de definitie ‘aromatische stoffen’, zijn specerijen vooral afkomstig uit tropische contreien en dan vooral uit Azië.” Ik denk dat het niet heel duidelijk is wat nu precies onder kruiden of specerijen valt. Het zal de pieten die de speculazen bakken worst wezen. Als de koeken maar lekker zijn.

“Wat doen de pieten in hun speculaasdeeg?” vraag ik me af en stap onbevreesd de pietenbakkerij binnen.

“Specerijen zijn in verschillende vormen te koop,” zegt de opperpiet.

“Schors, gedroogde bladeren, vruchten, zaden, poeders of wortels en die komen dan uit verre, mysterieuze, nostalgische, warme landen. Ze komen uit het geheimzinnig Oosten, daar waar het aards paradijs ergens ligt. Een tuin vol bloemen en planten, die geuren naar het zoete aroma van specerijen. “De opperpiet is nu niet meer te houden: “Met scheepsladingen vol hebben de Nederlanders ze in de zestiende en zeventiende eeuw naar Europa gebracht. Lange tijd hadden ze zelfs een monopolie op de handel en hielden ze voor de Engelsen en Spanjaarden angstvallig verborgen waar ze werden verbouwd. Specerijen vormden vroeger de basis van de geneesmiddelen. Wie geld had kon specerijen kopen in de apotheek om er allerlei kwalen mee te genezen. In de kloosters hadden ze een specerijenkast. De monniken bewaarden daar bijvoorbeeld peper, kaneel, gember en geneeskrachtige wortels.”

Ik vroeg: “En welke specerijen gebruik jij?” Hij antwoordde: “Je kunt allerlei specerijen gebruiken, zoals kruidnagel, kardemom, gember, anijs, kaneel, nootmuskaat … Daarnaast gebruiken we ook nog noten, amandelspijs, goudblaadjes, honing, gekonfijt fruit en glazuur. De specerijen geven een goede smaak aan de koeken, maar hebben ook nog hun eigen werking.”

Kaneel (Cinnamomum Zeylanicum) 

‘Canna’ is Latijn voor stok of tak en verwijst naar de vorm waarin de specerij in Europa arriveerde. De kurkachtige buitenlaag wordt van de bast geschraapt, zodat de schone lichtgekleurde binnenkant overblijft. Deze krult bij het drogen en lijkt op een pijpje.

Deze specerij werkt algemeen opwekkend, antiseptisch, antibacterieel en antiviraal. Kaneel helpt bij verkoudheid, griep, reumatische aandoeningen en nierproblemen. Daarom gaf de apotheker kaneel tegen diarree en slechte spijsvertering. Vrouwen die ongewenst zwanger waren gebruikten vroeger kaneel als abortief middel.

Er is ook kaneelolie op de markt en die werkt krampwerend. De vluchtige olie heeft niet dezelfde eigenschappen als de specerij. In de olie zitten namelijk geen looistoffen. Gebruik deze etherische olie NOOIT inwendig. Het is een van de gevaarlijkste oliën. Je kunt de olie wel uitwendig gebruiken, maar dan alleen met een draagstof zoals amandelolie … vraag hierbij raad aan een bevoegd persoon.

Kaneel is een stukje van de kaneelboombast. De binnenste bast van de kaneelboomscheuten worden elke twee jaar verzameld. Kaneelstokjes zijn sterker van smaak en langer houdbaar dan gemalen kaneel.

Kaneel is lekker in gebak (met appel) pudding, compote en glühwein. In Italië, Spanje en Canada doen ze kaneel bij de soep, groenten, tomatensaus en couscous.

Kardemom (Elettaria cardamomum)

kardemon is de vrucht van een plant die nauw verwant is met gember en kurkuma.In Indië is kardemom of kardamom de koningin van de specerijen.

Deze specerij gebruiken de Indiërs en Chinezen al meer dan 3000 jaar tegen longziekten, koorts, urinewegen- en spijsverteringsklachten. De apotheker gebruikte kardemom ook om de slechte smaak van andere artsenijmiddeltjes te camoufleren.

In de Scandinavische landen eten ze graag kardemombrood. In onze streken is deze specerij bijna niet gekend. Kardemom wordt ook gebruikt in kerrie, likeur, tandpasta en kauwgom. Kardemom verleent een kruidige geur aan eau-de-cologne. Deze specerij geeft zepen, cosmetica producten en parfums een oosters tintje.

Muskaatnoot (Myristica fragrans) en foelie

De muskaatnoot is de zaadkern van een vlezige vrucht, die aan de tropische muskaatboom groeit. 

De volksgeneeskunde kende brandewijn met nootmuskaat tegen maagpijn. Als er iemand last had van zenuwpijn en reuma, dan kreeg die omslagen met nootmuskaat. Voor aambeien had de apotheker geraspte nootmuskaat met reuzel. Een hoge dosis vluchtige nootmuskaatolie werkt abortief. Daarom niet te veel muskaatnoot gebruiken, als je zwanger bent.

Deze specerij geeft smaak aan sauzen en pickles. Ook in de bereiding van vlees en aardappelpuree is zij op haar plaats. Vroeger kruidden ze er bier mee. In warme wijndranken zit vaak muskaatnoot. Gemalen nootmuskaat verliest zijn smaak nogal vlug. Koop daarom liever hele noten en rasp er een beetje vanaf.

Foelie

Foelie is afkomstig van dezelfde boom als de muskaatnoot. Foelie is nl. de vlezige, netachtige zaadrok die rond de zaadkern of muskaatnoot zit. De smaak van foelie is milder dan die van muskaatnoot, maar ook veel doordringender. In tegenstelling tot de muskaatnoot mag je foelie meekoken. Het gebruik is hetzelfde als van de muskaatnoot.

Gember (Zingiber officinalis)

De naam ‘gember’ komt van het Sanskriet en betekent ‘als een hoorn gevormd’. De wortels van de plant doen inderdaad denken aan het gewei van een hert.  Gember is verwerkt in kruidenmengsels (kerrie), in likeuren, pickles, confituur, bier, sauzen (tomatenketchup).

Gember werkt goed tegen reisziekte. Het brengt ingewanden tot rust en is een waardevolle bron van vitamine A en C. Kauwen op de verse wortel helpt tegen keelpijn, net als gemberthee. De apotheker gebruikte gember om bepaalde, niet lekker smakende preparaten, wat op te vrolijken. Gembertinctuur (alcoholisch aftreksel) is vaak verwerkt in smeersels om de bloedsomloop te verbeteren

Kruidnagel (Eugenia caryophyllata)

Kruidnagels zijn gedroogde bloemknoppen. De boom waaraan ze groeien is de kruidnagelboom. 

Kruidnagel werkt antiseptisch en is een opwekkend maagmiddel. Kruidnagel zit verwerkt in ‘Eau des Carmes’ (Karmelietenwater) of milisse spiritus.

Etherische olie van kruidnagel is bijtend en antiseptisch. Het zit vaak verwerkt in preparaten voor mondverzorging. Deze tinctuur gebruikten ze vroeger al tegen huidinfecties zoals voetschimmel.

Vroeger probeerden vrouwen het baren te verlichten met kruidnageltinctuur. Daarvoor lieten ze kruidnagels in wijn trekken. Thee hielp bij misselijkheid.

In de keuken kun je kruidnagels gebruiken in stoofschotels, soepen, sauzen, marinades en in zoete gerechten, als onderdeel van koekkruiden, in warme wijn en in rode kool. In industriële bereidingen van sauzen en pickles verwerken ze regelmatig kruidnagel. De olie gebruiken ze in de parfumerie en in de tandheelkunde voor haar verdovende en ontsmettende eigenschappen.

%d bloggers liken dit: